Abbas: Vietnam, FORGET ME NOT

*Dịch từ bài viết bởi Magnum: https://www.magnumphotos.com/newsroom/conflict/abbas-three-vietnams/

Một cuốn sách mới của Abba về những năm kết thúc chiến tranh ở Việt Nam, phong trào phản chiến, và lần quay lại Việt Nam của ông ấy sau 30 năm.

VIETNAM. A soldier of the South Vietnamese army. 1973.
Một người lính của quân đội Việt Nam. 1973. Abbas | Magnum Photos.

Khi Abbas đến Việt Nam năm 1972, ông hi vọng cuộc xung đột sẽ chấm dứt, nhưng nội chiến giữa miền Nam Việt Nam do Mỹ hậu thuẫn và Việt Cộng, một tổ chính trị phù hợp với Cộng Sản phía Bắc bấy giờ chỉ ngày càng mạnh hơn.

Bất chấp đảm bảo từ cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Richard Nixon, Henry Kissinger, rằng hòa bình sẽ được lập lại, sự thất bại của hiệp định Paris 1973 nhằm thu hút sự ủng hộ từ Mỹ, lại không cho thấy như vậy. Quân đội Hoa Kỳ chính thức rút khỏi khu vực vào năm 1973, tuy nhiên chỉ đến khi Sài Gòn sụp đổ vào năm 1975, và sự thiết lập của một chế độ Cộng sản mới ở miền Nam, thì hòa bình mới được lập lại. Chuỗi ảnh của Abbas “My Three Vietnam” ghi lại những năm cuối cùng của chiến tranh từ quan điểm của tất cả các bên, là độc nhất. Abbas đã tiếp cận được cả miền Nam và miền Bắc Việt Nam, và các hoạt động của quân đội Việt Cộng ở miền Nam.

Cuốn sách mới, Vietnam, Forget ME Not, vừa mới được tiết lộ bởi nhà xuất bản người Pháp, Delpire Editeur. Cuốn sách tái hiện công việc của Abbas ở Việt Nam từ 1972 đến 1975, cũng như  ghi lại các cuộc biểu tình phản chiến ở Hoa Kỳ – đáng chú nhất là ở Miami. Ngoài ra, trong góc nhìn mới của Abbas về Việt Nam, ông còn đưa tin về Hội Nghị thượng đỉnh về phong  trào không liên kết ở Havana, cũng như lần quay trở lại Việt Nam vào năm 2008. Bạn có thể tìm hiểu thêm về cuốn sách trên website của Delpire Editeur. (http://www.delpire-editeur.fr/)

Bài viết dưới đây, trong mục Magnum Stories, Abbas viết về trải nghiệm của mình ở Việt Nam và sự phát triển thực hành nhiếp ảnh của chính mình.

2
Sương sớm trên con đường đang được rà phá bom mìn. Abbas | Magnum Photos.

Khi còn là một câu bé, tôi đã hình dung ra hình ảnh anh hùng về nhà báo: Bạn di chuyển, bạn tham chiến, bạn ghi lại các sự kiện lịch sử.

Tôi bắt đầu bằng viết và chụp ảnh, nhưng tôi sớm nhận ra việc chụp ảnh thì thú vị hơn nhiều, giống như tất cả các nhiếp ảnh gia, tôi mơ ước ghi lại chiến tranh Việt Nam. Khi tôi trở thành nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, năm 1970, thì quân đội Hoa Kì đã bắt đầu rút lui. Đó là giai đoạn “Việt Nam hóa” của cuộc chiến, như họ gọi, có nghĩa là người Việt Nam đang giết chết lẫn nhau chứ không chỉ là lính Mỹ. Tôi  tự hỏi  mình sẽ chụp cái gì thì tốt.  Chiến tranh, Việt Nam hóa và miền Bắc Việt Nam, tất cả đã được ghi lại. Một điều duy nhất không được ghi lại là Việt Cộng – phong trào này, được chỉ đạo bởi những người Cộng Sản miền Bắc, chống lại quân đội miền Nam Việt Nam và Hoa Kì. Ngoài một số chiến binh và một vài nhiếp ảnh gia Cộng Sản, không ai thực sự ghi lại điều này. Các cuộc đàm phán hòa bình đang được tiến hành ở Paris, 1972, tôi nghe Henry Kissinger, Ngoại trưởng Hoa Kỳ nói rằng “hòa bình đang nằm trong tay”, tôi thực sự đã nhảy lên chuyến bay đầu tiên bởi vì tôi biết đây là thời điểm.

3
Một sỹ quan quân đội miền Nam Việt Nam yêu cầu giúp đỡ sơ tán một binh lính bị thương trong cuộc chiến với Việt Cộng. Đơn vị của họ đã nổ lực chiếm lại một ngôi làng bị Việt Cộng và quân đội miền Bắc Việt Nam chiếm đóng trong một thời gian ngắn. Trên đường 13. Bắc Sài Gòn. Việt Nam. 1972. Abbas | Magnum Photos.
4
Một người lính bị thương được sơ cứu sau khi đơn vị của anh ta cố gắng chiếm lại một ngôi làng bị Việt Cộng và Cộng quân (quân đội Bắc Việt) chiếm đống trong một thời gian ngắn. Đường 13, Bắc Sài Gòn, Việt Nam. 1972. Abbas | Magnum Photos.

“Trong mọi cuộc chiến sắp kết thúc, có một giai đoạn sẽ không có gì được giải quyết, khi một chính quyền từ bỏ quyền lực và chính quyền khác thì không tiếp quản”

5
Một ông già cầu nguyện trước ngôi mộ của anh chị em bị giết trong chiến tranh. Kontum, Nam Việt Nam. 1972. Abbas | Magnum photos.

Trong mọi cuộc chiến sắp kết thúc, có một giai đoạn sẽ không có gì được giải quyết, khi một chính quyền từ bỏ quyền lực và chính quyền khác thì không tiếp quản. Như tôi đã xác nhận nhiều lần sau đó, ở Beirut, ở Iran và hiện tại là Iraq, đây thực sự là lúc bạn có thể làm việc. Nhưng khi tôi đến, hòa bình chưa được thiết lập. Tôi phải chờ 4 tháng rưỡi. Lúc đó tôi mới 20 tuổi và tôi có khả năng chờ đợi. Tôi ghi nhận cuộc chiến, và thực hiện các nhiệm vụ. Khi hiệp định Paris cuối cùng cũng được kí kết, Việt Cộng muốn thể hiện hằng họ đang nắm chính quyền trong tay, và bất ngờ những nhà báo ngoại quốc được chào đón. Tôi có thể khám phá “kẻ thù” điều mà tất cả chúng tôi đều đã mơ ước. Tôi biết được rằng, họ có trường học, rạp chiếu phim, bệnh viện. Khi tôi quay về Paris, tôi sử dụng công việc mà tôi đã làm về Việt Cộng để có được sự tiếp cận với miền Bắc Việt Nam và đến đây ngay trước lúc kết thúc cuộc chiến tranh đang diễn ra, bất chấp hiệp định Paris.

Khi tôi bắt đầu biên tập công việc của mình về Việt Nam, đối với tôi, có hai bức ảnh đã trở thành biểu tượng của cuộc nội chiến, và giúp tôi hiểu được tại sao Hoa Kì và đồng minh Việt Nam thua cuộc trong chiến tranh với Bắc Việt và Việt Cộng. ARVN, một binh lính của quân đội miền Nam Việt Nam, được Hoa Kì trang bị một khẩu súng trường M16. Anh ta đang nghỉ ngơi trên một chiếc xe do Mỹ chế tạo. Một du kích Việt Cộng đi tuần tra trong một vạn đò, ở vùng đồng bằng miền Nam Việt Nam, mang tất cả đồ đạc của mình trong balo và có một chiếc Kalshnikov do Nga chế tạo dưới chân. Việt Cộng mang theo một ngọn đuốc, một quả lựu đạn và thuốc men quanh thắt lưng của anh ta. Anh ta tự chèo thuyền vạn đò. Miền Nam được Mỹ hậu thuẫn, có thể có công nghệ và phần cứng, nhưng đối thủ của họ có khả năng cơ động và tự lực. Họ có thể gây chiến với tất cả những gì họ có trên lưng.

ABA1973002W00088-10
Một trại tị nạn chiến tranh. Bức tranh “Forget me not” có lẽ là của một quân nhân Mỹ. Đà Nẵng. Miền Nam Việt nam. Abbas | Magnum Photos.

Goksin Sipahiogu  là người lan truyền những bức ảnh của tôi tại thời điểm đó, trước khi tôi đề nghị ông lấy tên công ty là Sipa, bởi vì đôi khi ông ấy kí những bức ảnh dưới tên của mình, mà quên đi cả nhiếp ảnh gia. Đó là một thời đại anh hùng: tất cả mọi thứ đều phụ thuộc vào nhiếp ảnh gia. Bạn tự làm mọi thứ, bạn tự trả tiền mọi thứ, bạn tự tổ chức mọi thứ. Nhưng trước khi rời đi để làm câu chuyện, Goksin mang ra quyển sách màu đen và đưa cho bạn số điện thoại của những cô gái đang sống ở nơi mà bạn sắp đến. Đó là một loại mối quan hệ của nhiếp ảnh gia có được với ông ấy. Trong thời gian 5 tháng tôi ở miền Nam Việt Nam, ông Goksin không gởi cho tôi một đồng nào. Ông ấy đã bán những bức hình ở thời điểm đó và có tiền. Khi tôi quay về, tôi hỏi ông  tại sao không gởi một ít tiền cho tôi. Goksin  nói, “Cậu có ăn khi cậu cần không?” Tôi nói có “Cậu có phụ nữ khi cậu muốn không?” Tôi cũng nói có. “Vậy thì cậu cần tiền để làm gì? Đây nó đây!”. Giống như một thủ lĩnh bộ lạc, ông ấy thích tự tay mình trao tiền.

7
Vào nửa đêm giáng sinh tại Nhà thờ Công giáo. Hà Nội. Việt Nam. 24/12/1975. Abbas | Magnum Photos .

“Có hai cách để nghĩ về nhiếp ảnh: một là viết bằng ánh sáng, và cách còn lại là vẽ bằng ánh sáng”

8
Một ngôi trường do Việt Cộng thành lập ở một túp lều làng, trong vùng giải phóng bởi Mặt trận giải phóng dân tộc Bắc Việt (FNL). Gần Mỹ Tho. Việt Nam. 1973. Abbas | Magnum Photos.

Tốt nghiệp Gama, một công ty ảnh lớn hơn và quyền lực hơn, điều đầu tiên họ đưa cho tôi là một thẻ telex để có thể tăng thêm thu nhập. Nếu bạn muốn đi đến một nơi nào đó, họ sẽ cung cấp cho bạn danh sách các chuyến bay. Họ sẽ chiếu film và tăng chi phí của bạn. Mọi thứ đều chuyên nghiệp. Việc bán hàng cũng tốt hơn. Khi tôi đến Magnum, nó giống như khi quay về Sipa. Ở đây, bạn tự mua vé máy của riêng bạn, bạn tự dùng tiền của chính bạn, bộ phim của riêng bạn. Bạn tự làm tất cả mọi thứ. Tôi đã đến với đầy đủ những thứ tôi có. Nhưng tại Magnum họ đưa cho bạn chìa khóa để đến văn phòng.

Có hai cách để nghĩ về nhiếp ảnh: một cách là viết bằng ánh sáng, và cách còn lại là vẽ bằng ánh sáng. Trường học của Henri Cartier – Bresson, họ vẽ bằng ánh sáng. Họ phác họa bằng ánh sáng. Một bức ảnh đơn là tối quan trọng đối với họ. Đối với tôi, tôi không có quan điểm đó. Những bức ảnh của tôi luôn là một phần trong câu chuyện, trong một bài luận. Mỗi bức ảnh nên đủ tốt để bản thân nó tự đứng vững nhưng giá trị của nó lại là một phần gì đó lớn hơn.

9
Một thành viên của Việt Cộng, được trang bị một khẩu súng Kalashnikov, khi đang di chuyển trên một chiếc thuyền vạn đò. Anh ta mang tất cả đồ đạc trên lưng. Vùng đồng bằng, miền Nam Việt Nam. 1973. Abbas | Magnum Photos.

Tôi thường gọi mình là phóng viên ảnh, và tôi rất tự hào về điều ấy. Lựa chọn khi nghĩ về bản thân, hoặc là một phóng viên ảnh hoặc là nghệ sĩ. Không phải vì khiêm tốn mà tôi tự gọi mình là phóng viên ảnh,đó là sự kiêu ngạo. Tôi nghĩ rằng phóng sự ảnh thì vượt trội hơn. Nhưng vào một ngày, tôi không xem mình là phóng viên ảnh nữa, bởi vì mặc dù tôi sử dụng các kĩ thuật của một phóng viên ảnh và được xuất bản trên tạp chí cũng như các tờ báo, nhưng tôi làm việc chuyên sâu và trong thời gian dài. Các dự án của tôi có thể mất tới năm năm hoặc bảy năm như trong trường hợp dự án về Hồi giáo. Sản phẩm của tôi là những cuốn sách. Nó giống như là công việc của một nhà văn hơn là một phóng viên ảnh.

Bây giờ tôi không chỉ kể  câu chuyện về những gì đang xảy ra. Tôi đang kể câu chuyện về cách mà tôi nhìn những gì đang xảy ra. Có một sự khác biệt. Tôi quan tâm đến thế giới, chắc chắn, nhưng cũng là trong tầm nhìn của tôi về thế giới. Công việc đến với nhau không phải khi bạn chụp mà là khi bạn sắp xếp nó. Tôi tới nhiều nơi, chụp nhiều ảnh, ghi lại tất cả các khía cạnh của vấn đề, không phải từ một phía này hoặc phía khác, không chỉ ở miền Nam Việt Nam mà còn ở miền Bắc Việt Nam, Việt Cộng. Tôi cố gắng đưa ra quan điểm của mình về nó, chứ không chạy theo các sự kiện. Tôi tìm ra những gì tôi nghĩ về nơi này và hi vọng điều đó được thể hiện trong công việc.

11
Trong một khu vực do Việt Cộng kiểm soát, một du kích nghỉ ngơi cùng với dân làng. Gần Mỹ Tho, miền Nam Việt Nam. 1973. Abbas | Magnum Photos.
12
Một binh lính miền Nam Việt Nam, bị Việt Cộng bắt làm tù binh. Khu vực đồng bằng Nam Bộ, Việt Nam. 1973. Abbas | Magnum Photos.

“Bây giờ tôi không chỉ kể những câu chuyện về những gì đang xảy ra. Tôi đang kể câu chuyện theo cách mà tôi nhìn thấy những gì đang xảy ra”

13
Bức tượng của một người lính quân đội miền Nam Việt Nam bị vứt bỏ sau khi thành phố rơi vào tay Cộng sản. Đà Nẵng. miền Nam Việt Nam. 1975. Abbus | Magnum Photos.

 

Lần cuối cùng tôi thực sự làm phóng viên ảnh là trong suốt cuộc cách mạng ở Iran. Tôi đã gởi những bức ảnh của tôi cho Gamma, đang làm một công việc tuyệt vời để phân phối chúng, và những bức ảnh ấy đang được xuất bản khắp mọi nơi. Nhưng tôi nghĩ, “Tôi làm phóng viên ảnh, là vì cái gì?” Tôi cảm thấy, tôi không phải đang làm một bài luận. Một vài những bức ảnh trở thành biểu tượng của cuộc cách mạng và tôi hi vọng chúng sẽ nuôi sống tôi, nhưng nó chỉ là những tin tức cơ bản. Bây giờ tôi muốn ghi lại sự kiện trong quan điểm của mình. Sau cuộc cách mạng ở Iran, tôi bắt đầu thích thú trong việc ghi lại những làn sóng chấn động của cuộc cách mạng về thế giới Hồi giáo. Tôi bắt đầu liên lạc với các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ ở Trung Á, và gần như tôi đã đi, nhưng tôi nhận ra rằng mình chưa sẵn sàng. Tôi đã đầu tư quá nhiều ở Iran; tôi vẫn mơ về nó và có những đêm ác mộng. Thay vào đó tôi đến Mexico. Đó là một tìm kiếm tâm linh và thẩm mỹ. Tôi đang tìm kiếm một ngôn ngữ. Tôi đã đến đó 11 lần trong hơn 3 năm. Không có một sự kiện nào để ghi lại. Thách thức đối với tôi là không có gì xảy ra, nhưng tôi thích nơi này, tôi cảm thấy ràng buộc với nó, vì vậy tôi chụp ảnh về nó. Điều đó giúp tôi phát triển ngôn ngữ, thứ mà tôi đã dùng sau đó cho các bài luận tiếp theo của mình.

Trong cách làm việc của tôi, thực sự là có hai phần, hai giai đoạn. Giai đoạn đầu tiên là chụp ảnh. Đó là trực giác, nhưng trực giác của tôi bị ảnh hưởng bởi kinh nghiệm, sự giáo dục, chính trị mà tôi có được và từ cuộc tranh chấp  với bạn gái đêm hôm trước. Sau đó, khi tôi trở lại, nhìn vào contact sheets của mình và các bản in, tôi bắt đầu giai đoạn thứ hai: biên tập.

14
Tượng đài chủ tịch Hồ Chí Minh bên trong bảo tàng cách mạng. Hà Nội, miền Bắc Việt Nam. 1975. Abbas | Magnum Photos.

Đối với nhiếp ảnh, nhìn vào ảnh trắng đen luôn cho tôi cảm giác tự nhiên. Thế giới có thể nhiều màu sắc nhưng ảnh trắng đen thì vượt qua cả nó. Khi tôi làm việc, tôi bắt đầu nhìn màu trắng đen. Mỗi tông màu tôi chuyển đổi thành tông xám, đen và trắng. Nó cho phép bạn làm việc ở một cấp độ khác. Vì vậy, bạn không phải đối phó với màu sắc của thực tế mà bạn đối phó với những thứ khác.

Khi tôi quay lại, tôi sắp xếp contact sheets của mình, có nhiều bản in cỡ 13×18 cm được tạo ra và 130 bức ảnh trong số chúng nằm trên bàn. Sau đó tôi bắt đầu mang bản in đi. Tôi trình bày sự lựa chọn này với các biên tập viên tại Magnum, và nếu có một nhiếp ảnh gia gần đó, tôi hỏi họ nghĩ gì về chúng. Tôi sẽ mất tối thiểu 3 hoặc 4 ngày để đến và sắp xếp 40 hoặc 50 bức ảnh thành một câu chuyện, sau đó được Magnum phân phối. “Những hạt giống” ở đây nằm trong chương của một cuốn sách, mặc dù điều đó có thể chỉ đến trong nhiều tháng hoặc nhiều năm sau đó.

Điều thách thức nhất đối với tôi khi là một nhiếp ảnh gia, một phần đến từ việc di chuyển và chụp ảnh, phần còn lại là khi tôi biên tập, nhưng tôi hiếm khi suy nghĩ về cách sắp xếp những bức ảnh trong lúc chụp ảnh.

15
Đàn ông được dạy cách ném lựu đạn trong quá trình huấn luyện quân sự cho dân thường. Tây Bình, Bắc Việt. 1975. Abbas | Magnum Photos
16
Phụ nữ chống phiến quân chiến tranh Việt Nam đi qua trước một đội cảnh sát cầm gậy chống bạo loạn. Các chiến binh ăn mặc như nông dân Việt Nam và mang theo những con búp bê ma quái để tưởng trưng cho sự khủng khiếp của chiến tranh. Công ước Cộng Hòa. Miami. Hoa Kỳ. 08/1972. Abbas | Magnum Photos

 

“Tôi nằm trong số các thế hệ nhiếp ảnh gia tin rằng một bức ảnh là thiêng liêng, rằng một khi bạn đã chụp nó, thì đó là: bạn không thể cắt nó ra, bạn không chạm vào nó, bạn không lừa dối với nó”.

17
Bất chấp chiến tranh, một bầu không khí yên bình ngự trị trên Hồ Tây ở trung tâm thủ đô. Hà Nội. Bắc Việt. 1975. Abbas | Magnum Photos.

Sản phẩm cuối cùng tôi hi vọng được in thành sách. Tôi cần 6 tháng để hoàn thành giai đoạn cuối cùng đó. Tôi có các bản in được đặt ra và điều đầu tiên vào buổi sáng, trước khi tôi tắm, tôi nhìn chúng và di chuyển “ ồ, bức ảnh này ở đây, bức ảnh kia nên ở đây”, và di chuyển mọi thứ xung quanh. Đây là bước dứt khoát của một bài luận ảnh.

Tất cả những thứ này sẽ thay đổi bởi vì máy ảnh số. Khi tôi mang film về, tôi nhìn toàn bộ những bức ảnh một lần, nó ở đó, và tôi không thể quay lại để làm chúng một lần nữa. Với máy ảnh số, không những bạn có thể nhìn những bức ảnh ngay lập tức sau khi chụp, bạn còn bắt đầu chỉnh sửa nó ở đây và ở kia, mỗi buổi chiều khi bạn tải chúng về máy tính và bắt đầu nhìn lại tất cả trên một màn ảnh lớn. 35 năm sau Iran, tôi có thể xem lại contact sheets và vẫn nhìn thấy mọi thứ. Những bức ảnh bạn không nghĩ là quan trọng ở thời điểm đó có thể trở nên quan trọng sau 33 năm. Với máy ảnh số, bạn không có nơi để lưu trữ tất cả mọi thứ, vì vậy bạn xóa những bức ảnh. Tôi thuộc thế hệ những nhiếp ảnh gia tin rằng một bức ảnh là thiêng liêng, rằng một khi bạn đã chụp nó, thì đó là: bạn không cắt nó ra , bạn không chạm vào nó, bạn không lừa dối với nó. Bạn có thể sử dụng chúng hoặc không nhưng nó lại là cái gì đó khác. Với máy ảnh số, bạn có thể xóa những bức ảnh ngay tại chỗ.

18
Một nhà máy cơ khí vẫn đang hoạt động bất chấp không quân Mỹ bắn phá. Hà Nội, Bắc Việt. 1975. Abbas | Magnum Photos.

Bây giờ tôi quá già để nghĩ rằng mọi sẽ người thấy điều tương tự mà tôi đã làm trước đây. Đấy có lẽ là điều tuyệt vời về nhiếp ảnh. Nó rất phong phú. Bạn đưa cùng một bức ảnh cho ba người khác nhau và bạn nhận lại ba lời nhận xét hoàn toàn khác nhau. Và đó là những ý kiến hoàn toàn khác với của bạn. Nhưng tôi chắc chắn rằng mọi người nắm được quan điểm của tôi. Đó là lý do tại sao những lời chú thích đôi khi cần thiết, và tại sao cuốn sách của tôi có chú thích. Chúng có thể chỉ ở dạng nhật kí, đơn giản là chữ viết, nhưng tôi đang nói rằng: hãy đọc những bức ảnh của tôi theo cách mà bạn muốn – cá nhân, tập thể – cách gì cũng được; đọc chúng ngược lại với cách mà tôi dự tính, điều đó cũng tốt. Nhưng hãy chắc chắn rằng bạn nắm được quan điểm của tôi!

ABA2008014W00050-16
Một người cha và đứa bé đội mũ bảo hiêm trên một chiếc xe máy trên bờ của dòng sông. Huế. Việt Nam. 2008. Abbas | Magnum Photos.
20
Một người Việt Nam mặc áo phông in cờ Mỹ. Vào những năm 60, cộng sản Việt Nam đã chiến đấu trong một cuộc chiến kéo dài với quân đội Mỹ đang hỗ trợ phe dân tộc trong một cuộc nội chiến cay đắng. Huế,Việt Nam. Abbas | Magnum Photos.
21
Magnum Collection. Thẻ báo chí của nhiếp ảnh gia Abbas. Magnum Collection | Magnum Photos.

 

*Câu chuyện này được xuất bản trong cuốn sách Magnum Stories.  bởi Phaidon. 

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s